२० वर्षात ४० वेळा बदली ; तरी देखील न खचलेली पोलिस विभागातील वाघीण 

                  पोलिस दलात असे अनेक अधिकारी होऊन गेलेत ज्यांनी आपल्या कर्तव्याने पोलिस विभागाची मान उंचावली. आपले कर्तव्य बजावत असताना कुठल्याही दबावाखाली न येता कारवाई करणाऱ्या या अधिकाऱ्याचे सामान्य जनतेकडून देखील कौतुक करण्यात येते. या अधिकाऱ्यात पुरुष अधिकाऱ्यांची संख्या जास्त असली तरी काही महिला अधिकारी अशा आहेत ज्यांनी या विभागात आपला डंका वाजवला आहे. त्यात कर्नाटक येथील महिला अधिकारी डी. रूपा.  मौदगिल यांचा समावेश आहे.

डी. रूपा मौदगिल  या अतुलनीय धैर्यवान आहेत आणि अन्याय दिसल्यावर सिंहीणीसारख्या गर्जना करतात. कोणतीही बांधिलकी न ठेवता आणि कोणाचीही भीती न बाळगता आपले कर्तव्य करणाऱ्या अधिकाऱ्याला ही राजकीय व्यवस्था कशी ‘पुरस्कार’ देते, याची रूपा साक्षीदार आहेत. तुमचा विश्वास बसेल का की, त्यांच्या २० वर्षांच्या कारकिर्दीत त्यांची ४० वेळा बदली झाली आहे?

याचा अर्थ, वर्षातून सरासरी दोनदा त्यांची बदली झाली आहे. कार्यक्षम अधिकाऱ्यांना आपण हाच आदर देतो का?

त्या दिवशी खुद्द मुख्यमंत्र्यांना अटक करणारे धाडस!

संपूर्ण देश डी. रूपा यांचे नाव का लक्षात ठेवतो, यामागे एक महत्त्वाचे कारण आहे. ही २००४ सालची घटना आहे. त्यावेळी रूपा धारवाडच्या एसपी होत्या. त्यावेळी हुबळी न्यायालयाने मध्य प्रदेशच्या तत्कालीन मुख्यमंत्री उमा भारती यांच्या विरोधात अटक वॉरंट जारी केले होते.

सामान्यतः, फक्त मोठे अधिकारीच मुख्यमंत्र्यांना हात लावण्यापूर्वी दहा वेळा विचार करतात. पण रूपा, कोणताही विलंब न करता, थेट मध्य प्रदेशात गेल्या आणि मुख्यमंत्री उमा भारती यांना अटक करून परत घेऊन आल्या! एका तरुण अधिकाऱ्याचे हे धाडस पाहून संपूर्ण भारत थक्क झाला. तेव्हापासून त्या ‘शूर रूपा’ म्हणून प्रसिद्ध झाल्या.

 परप्पना अग्रहारा घोटाळा उघडकीस आणणारी ‘व्हिसलब्लोअर’

रूपा जिथे कुठे जातात तिथे स्वस्थ बसणाऱ्यांपैकी नाहीत. जेव्हा त्या डीआयजी (कारागृह) होत्या, तेव्हा त्यांनी बंगळूरमधील परप्पना अग्रहारा तुरुंगात सुरू असलेल्या अनियमितता उघडकीस आणल्या. तामिळनाडूचे प्रभावशाली नेते व्ही. के. शशिकला** यांना तुरुंगात शाही पाहुणचार दिला जात आहे, त्यांच्यासाठी स्वतंत्र स्वयंपाकघराची व्यवस्था करण्यात आली आहे आणि यासाठी वरिष्ठांनी २ कोटी रुपयांची लाच घेतली आहे.

या वृत्तामुळे निर्माण झालेली खळबळ सामान्य नाही. हे सत्य सांगितल्याबद्दल त्यांना काय मिळाले हे तुम्हाला माहीत आहे का? आणखी एक बदली! होय, भ्रष्टाचारावर प्रश्न विचारल्याबद्दल त्यांची तात्काळ वाहतूक विभागात बदली करण्यात आली. पण रूपा खचल्या नाहीत, त्या गर्जना करत म्हणाल्या, “मी सत्य सांगितले आहे, त्यासाठी कोणतीही शिक्षा भोगायला मी तयार आहे.”

४० बदल्या: हे आहे अढळ व्यक्तिमत्त्वाचे लक्षण

आजच्या काळात, दोन वर्षांतून एकदा बदली झाली तर सरकारी कर्मचारी निराश होतो. पण ४० वेळा बदली होऊनही रूपा यांनी आपला उत्साह गमावलेला नाही.

राजकीय दबावाला न झुकण्याचा गुण: राजकारण्यांचे बेकायदेशीर बंदूकधारी मागे घेणे असो किंवा प्रभावशाली लोकांविरुद्ध एफआयआर दाखल करणे असो, रूपा कधीही मागे हटल्या नाहीत.

शून्य भ्रष्टाचार: तिच्या हाताखाली काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांनाही हे माहीत आहे की, ते मॅडमसमोर लाचेचा एक पैसाही घेऊ शकत नाहीत.

 एक सामान्य माणूस म्हणून रूपा आपल्यासाठी प्रेरणा का आहे?

१. **लिंगभेदाविरुद्ध लढा:** पोलीस विभागासारख्या पुरुषप्रधान क्षेत्रात एक महिला म्हणून तिने गाठलेली उंची सामान्य नाही. आज हजारो मुली आयपीएस अधिकारी बनण्याचे स्वप्न पाहतात आणि रूपा त्यासाठी प्रेरणा आहे.

२. **निर्भय जीवन:** “मला बंदूकधाऱ्याची गरज नाही, मी कोणाच्याही प्रतिष्ठेसाठी काम करत नाही,” असे तिने अलीकडील एका मुलाखतीत सांगितले.

३. **बहुगुणी:** ती केवळ एक कणखर अधिकारीच नाही, तर एक उत्कृष्ट भरतनाट्यम कलाकार आणि शास्त्रीय संगीतकारही आहे. याचा अर्थ, कामाचा ताण असूनही आपले छंद कसे जपायचे हे आपण तिच्याकडून शिकू शकतो.

 व्यवस्थेला प्रश्न

आमच्या देशात गुन्हेगारी कमी व्हावी आणि भ्रष्टाचार थांबावा, अशी आमची इच्छा आहे. पण आपण अशा कार्यक्षम अधिकाऱ्यांना मुक्तपणे काम करू देत आहोत का? २० वर्षांत ४० वेळा त्यांच्या बदल्या केल्याने त्या अधिकाऱ्याची शक्ती कमी होते का, किंवा ते भटकून थकतात का?

जोपर्यंत रूपासारखे अधिकारी या व्यवस्थेत ठामपणे उभे राहतील, तोपर्यंतच सामान्य लोकांचा न्यायावर विश्वास राहील. जरी त्या अलीकडे आयएएस अधिकारी रोहिणी सिंधुरी यांच्यासोबतच्या वादामुळे चर्चेत असल्या तरी, त्यांच्या कारकिर्दीच्या कार्यक्षमतेवर कोणीही प्रश्नचिन्ह उपस्थित करू शकत नाही.

डी. रूपा मौदगिल या केवळ एक अधिकारी नाहीत, तर त्या अन्यायाविरुद्ध लढणाऱ्या प्रत्येकाचा आवाज आहेत. बदल्या त्यांना शारीरिकदृष्ट्या दूर ढकलू शकतात, पण त्या त्यांना लोकांच्या मनातून दूर करू शकत नाहीत.